Bağlanma Biçimimiz İlişkilerde Nasıl İletişim Kurduğumuzu Etkiler?

İlişkilerde iletişim çoğu zaman “doğru cümleyi kurmak” üzerinden konuşulur. Oysa iletişimin bir başka katmanı daha vardır: Yakınlık bizim için ne kadar güvenli hissettiriyor? Destek istemek kolay mı, yoksa ihtiyaç duyduğumuzda geri mi çekiliyoruz? Karşımızdaki kişinin mesafesi bizi ne kadar hızlı kaygılandırıyor?

Bağlanma kuramı, çocuklukta bakım verenlerle kurulan ilişkilerin kişinin kendisi ve başkaları hakkında bazı içsel çalışma modelleri geliştirmesine katkıda bulunabileceğini söyler. Bu modeller yetişkinlikte birebir aynı şekilde tekrar etmek zorunda değildir; ancak yakınlık, güven, destek alma ve destek verme biçimlerimizi anlamak için önemli bir çerçeve sunabilir.

Bağlanma ile iletişim nerede kesişir?

Işık Üniversitesi’nde yürüttüğüm lisans araştırmamda yetişkin bağlanma biçimleri, yakın ilişkiler, iletişim becerileri ve sosyoekonomik arka plan arasındaki ilişkileri 119 üniversite öğrencisinden oluşan bir örneklemde inceledim. Araştırmanın analizlerinde güvenli bağlanma ile iletişim becerileri arasında pozitif yönde bir ilişki raporlanırken, kaçınmacı/dismissive bağlanma özellikleri ile iletişim becerileri arasında ters yönde bir ilişki görüldü. Bununla birlikte örneklemin küçük ve yalnızca üniversite öğrencilerinden oluşması, sonuçların geniş gruplara genellenmesini sınırlar.

Tez kapsamında incelediğim literatürde güvenli bağlanma; yakınlığı, duygusal desteği ve karşılıklı güveni daha rahat kullanabilmeyle ilişkilendiriliyordu. Kaçınmacı özellikler belirgin olduğunda ise kişi zorlandığı anlarda daha fazla kendi kendine yetmeye çalışabilir, destek istemekten kaçınabilir veya ilişkisel mesafeyi artırabilir. Kaygılı ya da meşgul bağlanma örüntülerinde ise yakınlığın kaybedilmesi ihtimali daha yoğun hissedilebilir ve ilişkiden sık sık güvence alma ihtiyacı ortaya çıkabilir.

Bu bir “etiket” değildir

Bağlanma biçimlerini değişmez kişilik kategorileri gibi düşünmek yanıltıcı olur. Aynı kişi farklı ilişkilerde farklı tepkiler gösterebilir. Geçmiş ilişkiler, yeni güvenli deneyimler ve kişinin kendi örüntülerini fark etmesi de ilişkilenme biçimini etkileyebilir.

Bu nedenle önemli olan “Ben hangi bağlanma tipiyim?” sorusundan çok, “Yakınlık arttığında bende ne oluyor?”, “Zorlandığımda destek isteyebiliyor muyum?”, “Bir çatışmada konuşmaya mı çalışıyorum, geri mi çekiliyorum, yoksa karşımdakinden sürekli güvence mi arıyorum?” gibi sorular olabilir.

İletişim yalnızca kelimelerden oluşmaz. Yakınlığı nasıl yorumladığımız, karşı tarafın davranışlarına verdiğimiz anlam ve ilişkide kendimizi ne kadar güvende hissettiğimiz de iletişimin önemli bir parçasıdır.