Öfke Her Zaman Kötü Bir Duygu mudur?

Öfke hakkında en yaygın düşüncelerden biri, mümkün olduğunca az hissedilmesi gereken “kötü” bir duygu olduğudur. Oysa öfke; mutluluk, korku veya üzüntü gibi doğal duygulardan biridir. Bize bir engellenme, haksızlık, sınır ihlali veya ihtiyaç karşılanmaması yaşadığımızı gösterebilir.

Yüksek lisans tezimin öfkeye ilişkin kuramsal bölümünde, öfkeye yol açabilen etmenler arasında baskı, engellenme, umursanmama, rencide edilme ve şiddete maruz kalma gibi yaşantılar ele alınıyordu. Bu açıdan bakıldığında öfke bazen kişinin kendisi için önemli olan bir şeyin tehdit edildiğine dair bir işaret işlevi görebilir.

Öfke ile davranış aynı şey değildir

Birine çok öfkelenmek, ona zarar vermek zorunda olduğumuz anlamına gelmez. Duygu ile davranışı birbirinden ayırmak önemlidir. Öfkenin kendisi doğal olabilir; fakat kontrolsüz saldırgan davranış kişinin hem kendisine hem ilişkilerine zarar verebilir.

Tez kapsamında incelenen çalışmalarda, öfkenin fark edilip uygun biçimde ifade edilmesinin işlevsel olabileceği; inkâr etme, bastırma veya kontrolsüz ifade biçimlerinin ise olumsuz sonuçlarla ilişkili olabileceği vurgulanıyordu. Bu nedenle hedef “hiç öfkelenmemek” değil, öfkeyi tanımak ve ifade biçimini seçebilmektir.

Öfke bize ne söylüyor olabilir?

Bazen öfkenin altında açık bir ihtiyaç vardır: “Bana böyle davranılmasını istemiyorum”, “Bu yük benim için fazla”, “Burada dikkate alınmadığımı hissediyorum” ya da “Bu sınırın korunmasına ihtiyacım var.” Duygunun altında ne olduğunu anlamak, onu daha açık bir iletişime çevirmeyi kolaylaştırabilir.

Öfke çok hızlı yükseldiğinde ise önce bedensel ve zihinsel uyarılmayı fark etmek önemlidir. Tezde incelenen literatürde öfkenin terleme, baş ağrısı ve kalp atımında artış gibi fizyolojik belirtilerle; ağlama, saldırganlık ya da geri çekilme gibi farklı davranışlarla birlikte görülebileceği anlatılıyordu.

Kontrol etmek bastırmak değildir

Öfkeyi kontrol etmek, duyguyu yok saymak anlamına gelmez. Daha çok duygunun fark edilmesi, neye tepki verdiğinin anlaşılması ve uygun bir ifade biçiminin seçilmesi anlamına gelir. Bazen açık bir sınır koymak, bazen konuşmayı ertelemek, bazen de aynı konunun neden tekrar tekrar bu kadar yoğun bir öfke yarattığını düşünmek gerekebilir.

Öfkeyi düşman gibi görmek yerine onu bir sinyal olarak görmek, duyguyla kurduğumuz ilişkiyi değiştirebilir.